ค่าทอร์คบัสบาร์  ค่าทอร์คขันบัสบาร์ ค่าทอร์คงานไฟฟ้า

Electrical Installation Guide

ค่าทอร์คขันบัสบาร์
งานไฟฟ้า (Busbar Torque)

การขันบัสบาร์ด้วยแรงบิดที่ถูกต้องเป็นปัจจัยสำคัญในงาน MDB, DB, Switchboard และ MCC เพื่อลดความต้านทานไฟฟ้า ป้องกัน Hot Spot และยืดอายุการใช้งานของระบบไฟฟ้า

⚠
ข้อควรทราบ

ค่าทอร์คในบทความนี้เป็นค่าอ้างอิงทั่วไปสำหรับงานไฟฟ้าแรงดันต่ำ (Low Voltage) เท่านั้น ไม่สามารถใช้เป็นเอกสารอ้างอิงในการติดตั้งได้ ต้องตรวจสอบ Torque Specification จากผู้ผลิตอุปกรณ์ทุกครั้งก่อนติดตั้งจริง

ในงานติดตั้งตู้ไฟฟ้าและระบบไฟฟ้าโรงงานอุตสาหกรรม การใช้ ประแจปอนด์ (Torque Wrench) ถือเป็นมาตรฐานสำคัญที่ช่วยให้การขันน็อตบัสบาร์มีความแม่นยำและปลอดภัย หากขันแน่นหรือหลวมเกินไป อาจทำให้เกิด Hot Spot, Arc หรืออุปกรณ์เสียหายได้

ตารางค่าทอร์คน็อตบัสบาร์

⛔
ข้อจำกัดการใช้งาน

ตารางนี้ใช้สำหรับเลือกช่วงทอร์คของประแจปอนด์ที่เหมาะสมเท่านั้น — ควรตรวจสอบค่าจากผู้ผลิตอุปกรณ์เสมอ

ขนาดน็อต ค่าทอร์ค (โดยประมาณ) หน่วย ช่วงทอร์คประแจปอนด์ ระดับแรงบิด
M5 4 – 6 N·m 2 – 25 N·m
ต่ำ
M6 7 – 12 N·m 2 – 25 N·m
ต่ำ
M8 18 – 25 N·m 5 – 50 N·m
ปานกลาง
M10 35 – 50 N·m 10 – 100 N·m
ปานกลาง
M12 60 – 90 N·m 20 – 200 N·m
สูง
M14 90 – 120 N·m 20 – 200 N·m
สูง
M16 140 – 180 N·m 60 – 300 N·m
สูงมาก
⚠ ข้อควรระวัง — ค่าทอร์คไม่ได้ขึ้นอยู่กับขนาดน็อตเพียงอย่างเดียว
1
เกรดของน็อต (Bolt Grade / Class)

น็อตขนาดเดียวกัน (เช่น M10) แต่ถ้าผลิตจากวัสดุหรือเกรดที่ต่างกัน จะรับแรงบิดได้ต่างกันมาก เช่น น็อตเหล็กชุบ เกรด 4.6 / 8.8 / 10.9, น็อตสแตนเลส เกรด A2-70 หรือ A4-80 และน็อตทองเหลือง (Brass)

⚡ ตัวอย่างความเสี่ยง ค่าทอร์ค M10 ในตารางระบุไว้ที่ 35–50 N·m ซึ่งเหมาะกับน็อตเหล็กเกรดสูง (เช่น เกรด 8.8) หากใช้น็อตสแตนเลสทั่วไปหรือน็อตเหล็กเกรดต่ำ (4.6) แล้วขันถึง 50 N·m — เกลียวน็อตจะรูดหรือขาดทันที
2
ชนิดของพื้นผิวและสารหล่อลื่น (Thread Condition)

ค่าทอร์คในตารางส่วนใหญ่เป็นค่าสำหรับ เกลียวแห้ง (Dry Threads) หากมีการทาจารบีนำไฟฟ้า (Conductive Grease) บนบัสบาร์แล้วจารบีเลอะเข้าไปที่เกลียวน็อต แรงเสียดทานจะลดลง

⚡ ตัวอย่างความเสี่ยง หากขันด้วยค่าทอร์คเท่าเดิม แรงดึงในตัวน็อต (Bolt Tension) จะสูงเกินไป — น็อตขาดหรือบัสบาร์เสียรูปได้

ทำไมต้องใช้ค่าทอร์คขันบัสบาร์ที่ถูกต้อง

Busbar เป็นจุดเชื่อมต่อกระแสไฟฟ้าปริมาณสูง หากแรงกดหน้าสัมผัสไม่เหมาะสม จะทำให้ค่าความต้านทานไฟฟ้าเพิ่มขึ้น ส่งผลให้เกิดความร้อนสะสมในระยะยาวและอาจเกิดความเสียหายร้ายแรงต่อระบบ

⬆ ขันแน่นเกินไป
  • บัสบาร์เสียรูปหรือโก่งงอ
  • เกลียวน็อตเสียหาย
  • หน้าสัมผัสเสียรูป
  • แรงกดกระจายไม่สม่ำเสมอ
  • อุปกรณ์ไฟฟ้าเสียหายก่อนเวลา
⬇ ขันหลวมเกินไป
  • เกิด Hot Spot
  • จุดต่อมีความร้อนสูง
  • เกิด Arc หรือ Spark
  • ฉนวนไหม้
  • เสี่ยงไฟไหม้ตู้ไฟฟ้า

วิธีขัน Busbar ให้ถูกต้อง

1
ทำความสะอาดหน้าสัมผัส
ก่อนประกอบควรทำความสะอาดหน้าสัมผัสของบัสบาร์ให้ปราศจากคราบ Oxide ฝุ่นโลหะ และคราบน้ำมัน เพื่อให้การนำไฟฟ้ามีประสิทธิภาพสูงสุดและลดค่าความต้านทานที่จุดต่อ
2
ใช้ประแจปอนด์ (Torque Wrench)
การใช้ประแจปอนด์ช่วยควบคุมแรงบิดให้แม่นยำกว่าการขันด้วยแรงมือทั่วไป โดยเฉพาะงานระบบไฟฟ้าโรงงานและตู้ไฟฟ้ามาตรฐานอุตสาหกรรม ควรตรวจสอบให้แน่ใจว่าประแจได้รับการสอบเทียบอยู่ในช่วงที่กำหนด
3
ขันแบบ Cross Pattern (สลับตำแหน่ง)
สำหรับ Busbar ขนาดใหญ่ที่มีหลายจุดยึด ควรขันแบบสลับตำแหน่งเพื่อกระจายแรงกดอย่างสม่ำเสมอ ป้องกันการโก่งงอและให้หน้าสัมผัสแนบสนิทตลอดพื้นที่
4
ตรวจสอบ Re-Torque
หลังเริ่มใช้งานระบบไฟฟ้าช่วงแรก ควรตรวจสอบแรงขันซ้ำ โดยเฉพาะระบบที่มีโหลดสูงหรือใช้งานต่อเนื่อง เนื่องจากน็อตอาจคลายตัวได้จากการสั่นสะเทือนและการเปลี่ยนแปลงอุณหภูมิ

มาตรฐานที่เกี่ยวข้อง

✓
มาตรฐานสากลที่ใช้อ้างอิง

มาตรฐานด้านล่างนี้ครอบคลุมการออกแบบและติดตั้ง Switchgear, Switchboard และระบบบัสบาร์แรงดันต่ำสำหรับงานอุตสาหกรรม

IEC 61439 Low-voltage switchgear and controlgear assemblies
UL 891 Switchboards
NEMA PB 2 Deadfront Distribution Switchboards
IEEE C37 Series IEEE Standards for Switchgear
ISO 6789 Hand torque tools — Requirements for calibration and determination of measurement uncertainty

คำถามที่พบบ่อย (FAQ)

ขัน Busbar ด้วยประแจธรรมดาได้ไหม?
สามารถทำได้ แต่ไม่แนะนำสำหรับงานไฟฟ้ามาตรฐาน เนื่องจากไม่สามารถควบคุมแรงบิดได้แม่นยำเท่าประแจปอนด์ ซึ่งอาจส่งผลให้ขันหลวมหรือแน่นเกินไปโดยไม่รู้ตัว
Busbar ทองแดงกับอลูมิเนียมใช้ Torque เท่ากันไหม?
ไม่เท่ากัน วัสดุอลูมิเนียมมีการยืดตัวสูงกว่าทองแดง และมีค่า Creep สูงกว่า จึงต้องอ้างอิงค่าทอร์คจากผู้ผลิตโดยตรง และอาจต้องทำ Re-Torque บ่อยกว่า
ควรสอบเทียบประแจปอนด์บ่อยแค่ไหน?
ตามมาตรฐาน ISO 6789 แนะนำให้สอบเทียบทุก 12 เดือน หรือทุก 5,000 ครั้งการใช้งาน (แล้วแต่อย่างใดถึงก่อน) สำหรับงานวิกฤตด้านพลังงาน ควรสอบเทียบทุก 6 เดือน และควรสอบเทียบทันทีหลังจากประแจตกหล่นหรือถูกแรงกระแทก
// สรุป

ค่าทอร์คในการขันบัสบาร์เป็นปัจจัยสำคัญที่ส่งผลต่อความปลอดภัยและอายุการใช้งานของระบบไฟฟ้าโดยตรง การใช้ประแจปอนด์ที่ได้รับการสอบเทียบแล้ว และการอ้างอิงค่าจากผู้ผลิตอุปกรณ์จะช่วยลดปัญหาความร้อนสะสม จุดต่อหลวม และความเสียหายของอุปกรณ์ไฟฟ้าได้อย่างมีประสิทธิภาพ

พร้อมเลือกประแจปอนด์ใช้ขันบัสบาร์แล้วใช่ไหม?

ทีมงาน XTORQ พร้อมให้คำแนะนำตามการใช้งานจริงของคุณ

XTORQ OFFICIAL WEBSITE SHOP ONLINE
ค่าทอร์คบัสบาร์